Het Leuvens Model: oplossing of impasse? Deel 1

Goodwill Groen

Toen de uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen binnen sijpelden op zondag 14 oktober viel er weinig goed nieuws te bespeuren voor de partij. In de centrumsteden gingen netto ruim 70.000 stemmen verloren (70.665 om precies te zijn), wat ons 41 zetels kostte tegenover de uitslagen van 2012. Wanneer we er ook de kleinere steden met een populatie van 25.000 of meer mensen bij tellen komen we uit op een groot totaal van 78.630 verloren stemmen en 56 verloren zetels.

In verschillende steden ging de burgemeesterssjerp verloren, of werden we uit de coalitie gewipt. Antwerpen werd niet opnieuw veroverd. In Gent en Oostende, ooit trotse socialistische burchten, zijn we nog steeds overgeleverd aan de goodwill van Groen om eventueel in de coalitie te blijven zitten. Of ze na de demarches van Hans Bonte in Vilvoorde deze goodwill zullen tonen is maar de vraag. Zeker in symbool stad Gent is het maar de vraag of groen niet die berekening zal maken: van de 18 groene kandidaten zijn er 14 verkozen, van de 35 sp.a’ers 7.

Unaniem in de media werd Leuven als enig socialistisch lichtpunt naar voren geschoven, vooralsnog de laatste socialistische burcht met een sp.a burgemeester nu ook Vilvoorde geblokkeerd zit. Op 15 oktober mocht Mohamed Ridouani in De Afspraak een lans komen breken voor zijn Leuvens model dat tegen de nationale trend inging. Ondertussen schuift Jan Cornillie, de voormalige politiek directeur van de partij en fervent sociaal liberaal, dit model dan ook naar voren op de sp.a site als het te volgen model voor de hele partij. Tot zover de media en de spinning.

Over naar de naakte feiten: in Leuven ging men 5,5% achteruit en verloor men 2687 stemmen ten opzichte van 2012. Het electoraat was nochtans met 1942 zielen aangegroeid. De Leuvense sp.a moest het met 2 zetels minder doen. Als dit een overwinning is, hoe ziet een nederlaag er dan uit? Om Pyrrhus van Epirus vrij te citeren na zijn tweede slag tegen de Romeinen: nog één zo’n overwinning en het is gedaan met ons.

David Dessers was in een ver verleden nog een van de drijvende krachten achter Comité Andere Politiek (CAP) en komt dus uit een rood nest. Ondertussen is hij de lijsttrekker van Groen Leuven, en als dusdanig sloot hij de avond van de verkiezingen nog een coalitie met sp.a. Omdat deze coalitie geen zetel op overschot had werd die andere verliezer van de verkiezingen, cd&v, erbij gehaald: 1092 stemmen verloren, -2,4%, 1 zetel. Daarmee zetelt de cd&v onafgebroken sinds 1958 in het Leuvense bestuur en schuift ze aan voor haar 11de legislatuur op rij.

Het is dus de goodwill van David Dessers en Groen die de Leuvense sp.a in het zadel houden. Wij durven ons afvragen: wat indien er niet bliksemsnel een coalitie gesmeed werd? Zou Groen Leuven dan ook zoveel goodwill getoond hebben gezien de gebeurtenissen in andere steden? Men moet snappen dat Lorin Parys (in een vorig leven nog VLD’er) een van de meer gematigde stemmen is bij de NVA, dus een alternatieve coalitie Groen – N-VA – CD&V behoorde ook tot de mogelijkheden. Het hoera verhaal uit Leuven dient dus kritisch bekeken te worden.

Het Leuvens Model

Over naar het Leuvens model zelf dan. Volgens Ridouani kan zijn “Leuvens sociaal-democratisch model” een inspiratie zijn voor de hele sp.a, zo sprak hij op 15 oktober in “De afspraak” op Canvas. Ver sprak hij over het feit dat hij de eerste burgemeester van een centrumstad is met een migratieachtergrond. “Ongeacht mijn kleur of afkomst uit een arbeidersgezin heb ik dit resultaat kunnen neerzetten.”

Ridouani maakt zich sterk dat zijn aanpak aanslaat bij de Leuvenaars, ondanks de cijfers hierboven. De succesformule: een jonge lijsttrekker met een lijst voor de helft gevuld met nieuwe mensen. Gevraagd waarom de partij overeind blijft in Leuven in tegenstelling tot andere plaatsen moest Ridouani het antwoord schuldig blijven. “We moeten ons afvragen hoe we de solidariteit overeind houden tussen mensen die zorgbehoevend zijn en de brede middenklasse”.

Wat bedoelt Ridouani precies met het containerbegrip middenklasse? Bedoelt hij misschien bedienden in tegenstelling tot arbeiders? Wij volgen deze artificiële opsplitsing van de loontrekkende categorie mensen niet, een opsplitsing die in de cijfers compleet vervaagd is zoals onderstaande tabel laat zien. Het meest in het oog springende is dat de groepen niet eens erg van elkaar verschillen, ondanks verwoede pogingen van de rechterzijde (en nu ook Ridouani) om bedienden het gevoel aan te meten dat ze tot een middenklasse behoren die hoger staat dan arbeiders.

Capture(https://bestat.statbel.fgov.be/bestat/crosstable.xhtml?view=a7a748a8-15aa-439e-8664-f024950728d7)

We kunnen ervan uitgaan dat dus niet het grote verschil is waarop hij doelt. Bedoelt hij met middenklasse dan die mensen die een of meerdere huizen bezitten in Leuven? Die hebben het namelijk zeer goed gedaan en hebben de waarde van hun pand(en) enorm zien stijgen.

Wat bedoelt hij dan wel? Wie is deze middenklasse waarmee heel België zich vereenzelvigt eigenlijk? Toch niet die mensen die een vermogen van 1 miljoen euro of meer hebben? Volgens onderzoekers Ive Marx en Sarah Kuypers (De Standaard, Belgische ‘one percent’ bezit helft aandelen, 09/06/2016.)  zijn zowel aandelen als obligaties vooral in handen van de meest vermogende Belgen. De één procent meest vermogende Belgen bezit ruim de helft van de beursgenoteerde aandelen en bijna een derde van de obligaties. Kijken we naar de tien procent welvarendste Belgen, dan bezit die tot 85 en 86 procent van de aandelen en obligaties. Die top tien procent bezit ook de bulk van het vastgoed naast de eigen woning (65,5 procent). Alle huishoudens die meer dan 702.000 euro netto vermogen hebben – dus na aftrek van schulden – behoren tot die tien procent rijkste Belgen.

Omgekeerd bezit de minst vermogende helft van de Belgen nauwelijks obligaties (0,7 procent), aandelen (1 procent) of een tweede woning (5 procent). Dat zijn huishoudens met minder dan 206.000 euro netto vermogen. Het gevolg is dat de inkomsten uit aandelen, obligaties en verhuur van vastgoed vooral terechtkomen bij de tien procent meest vermogende Belgen.

Sp.a rood is van mening dat het zogenaamde Leuvense model niet transplanteerbaar is naar de rest van Vlaanderen. Leuven heeft een uniek sociologisch profiel in Vlaanderen. Wie de stadsmonitor (https://gemeente-en-stadsmonitor.vlaanderen.be/) voor Leuven bekijkt, zal in het algemeen een beeld krijgen van een stad die het goed doet. Er is een behoorlijke tevredenheid bij de Leuvenaars over hun stad. Een aantal stedelijke problemen stelt zich minder dan in andere steden. Veel van de positieve resultaten hangen samen met het feit dat Leuven objectief gezien een behoorlijk rijke stad is. Zo verdient de gemiddelde Leuvenaar zo’n 15% meer dan de gemiddelde Vlaming. In zo’n context is het gemakkelijker om goed te scoren.

Gemiddelden verhullen dan ook gemakkelijker dat er wel degelijk heel wat mensen zijn die het wél erg moeilijk hebben: goede gemiddelden met extreme uitschieters suggereert een Leuven op twee snelheden met een toenemende ongelijkheid, en dit toch na 24 jaar socialistisch bestuur in Leuven. Dit is al een eerste deel van het probleem: willen we in de toekomst electoraal nog meedoen zullen we moeten toegeven dat we op een aantal vlakken serieus fout zaten de afgelopen 20-30 jaar, de periode van de Derde Weg die ons ideologisch toch wel ontwapend en zwak gemaakt heeft voor aanvallen van links en rechts. In een stad als Leuven dan zeggen dat de partij de middenklasse vergeten is en daardoor electoraal schipbreuk lijdt lijkt ons veel te simplistisch.

24 jaar en 4 legislaturen aan beleid hangen aan onze nek als een molensteen en tasten de geloofwaardigheid van het Leuvens model aanzienlijk aan wanneer we de volgende cijfers zien. Bij de volgende verkiezingen zullen dat 30 jaar en 5 legislaturen zijn.

Er is in Leuven een kinderarmoede van 20,2%, ruim boven het Vlaamse gemiddelde van 12%(http://www.knack.be/nieuws/belgie/armoede-in-vlaanderen-daalt-niet-ondanks-actieplan-regering/article-normal-836739.html). Onaanvaardbaar. Een en ander is natuurlijk te verklaren door de hoge woonkost in Leuven. Antwoord van sp.a Leuven? “Leuven is slachtoffer van zijn eigen succes”. We moeten beter kunnen dan die dooddoener.

Wonen in Leuven is erg duur, het was dan ook het voornaamste thema in de verkiezingsstrijd. Wie wil kopen kan dit enkel nog indien familie bijspringt. Het probleem is zo mogelijk nog erger voor wie huurt. Te veel mensen betalen een te groot deel van hun inkomen aan huur voor een vaak slechte woning, terwijl er te weinig sociale huurwoningen zijn. Het fenomeen co-housing kent een explosieve groei in het Leuvense, en hoewel dit enkele jaren sociaal en studentikoos kan zijn is dit op lange termijn geen oplossing. Dat mensen zich genoodzaakt zien om samen te hokken om toch maar tot een betaalbare huurprijs te komen is symptomatisch. Dat dit dan gekoppeld wordt aan systematische leegstand in de binnenstad is echt wraakroepend en koren op de molen van populistische partijen. Er moet dus absolute prioriteit komen voor betaalbaar koop –en huurwoningen, en wat minder aandacht voor gentrification projecten zoals die aan de Vaartkom.

Bovendien mag het tot nadenken stemmen dat het beleid in Leuven de huisprijzen fel heeft doen stijgen, en dat diegenen die geld hadden om in vastgoed te investeren daar bijna slapend rijk van geworden zijn. Is dit het doel van de socialistische partij?

Antwoord van sp.a Leuven? Er stelt zich qua wonen enkel een probleem voor huizen met een tuintje, voor alle andere vormen van wonen zoals flats zitten we op het Vlaamse gemiddelde. Bovendien hangen we vast aan het Vlaamse niveau qua sociale woningen, en daar kiest men om te besparen. Dit soort antwoorden zijn een totaal zwaktebod: tot 2014 zaten sociale woningen op Vlaams niveau bij Freya Vandenbossche, en op Leuvens niveau is het de kersverse burgemeester zelf die als schepen verantwoordelijk was voor het woonbeleid in Leuven. Dit zijn geen problemen die zich de laatste vier jaar zijn beginnen stellen, en bovendien is het triest dat men zich voor eigen beleid achter een hoger niveau wil verstoppen.

Enkele cijfers rond wonen:

  • Een woonhuis in Leuven kost gemiddeld € 332.000, meer dan € 100.000 boven het Vlaamse gemiddelde.
  • Een huurwoning is nu in Leuven al gemiddeld 24% duurder dan een identieke woning elders.
  • Een op vier gezinnen betaalt (afbetaling of huur) meer dan 30% van het gezinsinkomen aan zijn woning, in Vlaanderen is dit maar een op vijf. Bij de huurders betaalt meer dan 40% van de mensen meer dan 30% van het inkomen aan huur. Het aantal sociale woningen in Leuven strandt op 6,4%, terwijl het gemiddelde voor de Vlaamse centrumsteden 8,6% is.
  • Uit een schriftelijke vraag van Groen-parlementslid An Moerenhout blijkt dat Leuvense kandidaat-huurders van een sociale woning in 2016 gemiddeld 1.681 dagen of ongeveer 4,5 jaar op een sociale woning moesten wachten. Daarmee scoort Leuven slechter dan het Vlaamse gemiddelde dat 1.131 dagen of 3 jaar bedraagt.
  • Een van de belangrijkste redenen van deze scherpe wooncrisis is het tekort aan sociale woningen. Terwijl mensen wachten op een sociale woning moeten zij zich beredderen op de private huurmarkt. In Leuven is de voorbije jaren het relatieve aandeel aan sociale woningen gedaald, van 7,67% in 2006 tot 6,6% (cijfers 2014, uit de Stadsmonitor). Leuvenaars moesten in 2014 al 4 jaar of 1.451 dagen wachten op een sociale woning, maar in 2017 blijkt dat deze wachttijd nog verder is toegenomen tot 4,5 jaar of 1.681 dagen. Dat is een onaanvaardbaar lange tijd.
  • Een rusthuis kost in Leuven gemiddeld maar liefst 1855 euro. Iedereen heeft wel iemand in de familie die te weinig geld heeft om zo’n rusthuis te betalen. De grootste kostprijs is natuurlijk de woonruimte zelf.

 

Zou het kunnen dat een belangrijk deel van de mensen die in hun dagelijks leven geconfronteerd werden met de realiteit van deze cijfers afgehaakt hebben en de partij niet meer als hun verdediger zagen? Zou het kunnen dat in deze groep 2687 stemmen verloren gingen? Is het denkbaar dat dit zich herhaalt bij volgende verkiezingen? Deel 2 van deze tekst kan u hier lezen.

2 Comments

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s