Op gesprek bij de sp.a-leiding: men kiest voor ontkenning en een volgende pandoering

Een paar uren na ons gesprek met John Crombez en Yasmine Kherbache krijg ik een telefoon van een jarenlange militante van sp.a in Antwerpen. Ze vertelt over een overleg waarop ze aanwezig was, met als belangrijkste discussiepunt de lokale verkiezingsuitslag. Lijsttrekster Jinnih Beels had onmiddellijk na de verkiezingen al laten weten dat de resultaten tegenvielen. Maar die dag waren er ook mensen van het middenkader – ik noem ze de marketingboys – die al sedert de tijd van de Teletubbies, en telkens wanneer het campagnetijd is, te veel de plak zwaaien bij de sp.a. Niet onverwacht slagen deze boys erin om de zoveelste verkiezingsnederlaag op rij om te buigen naar een overwinning. ‘We hebben goed campagne gevoerd. De sfeer zat goed. De uitslag was, dankzij Jinnih, niet eens zo slecht.’ Vanuit Leuven en Vilvoorde hadden we al gelijkaardige geluiden gehoord. In Leuven werd het verlies van 5,5% omgetoverd tot een klinkende overwinning en – partijintern – tot hét te volgen voorbeeld. Deze fractie lijkt nu partijintern het pleit te beginnen winnen. Een volgende electorale pandoering staat ons te wachten, tot de partij ophoudt te bestaan. Dan wordt het socialisme pas écht gezellig …

We zouden kunnen stellen dat de sociaaldemocratie in heel Europa moeite heeft om opnieuw aansluiting te vinden bij de bredere middenklasse. Wij durven na ons gesprek met John Crombez, en na diens passage in De afspraak, zelfs meer zeggen: men heeft zelfs de ambitie niet om bij de brede bevolking aansluiting te vinden. De aansluiting die men zoekt is bij een links electoraat, dat haar gading ondertussen veelal vindt bij Groen en de PVDA.

Nieuw socialisme in een neoliberaal Europa

Op sociaaleconomisch vlak zegt men volop bezig te zijn aan de verlinksing. ‘De Derde Weg is weg,’ laat John zich tijdens het gesprek ontvallen. Getuige ook de iet of wat geslaagde campagnes rond de schuldenindustrie en de decumul. Wat voor buitenstaanders zeldzame uitschieters zijn, ziet de partijtop als de eerste vruchten van het geleverde werk dat haar doel nog moet bereiken.

Een jonge campagnemedewerker die tijdens het gesprek aanwezig is, Billy Buyse, deelt met ons haar enthousiasme voor het harde werk dat sinds het aantreden van Crombez aan de gang is om te partij te herprofileren. Ze nodigt ons daarop uit om de drie recentste congresteksten te lezen …

Welnu, de tekst over Europa kennen we min of meer onder een andere vorm, namelijk in de vorm van een boekje van de hand van Jan Cornillie, getiteld Naar een Europese Unie van welvaartsstaten. We lezen tal van interessante voorstellen, bijvoorbeeld over het vertalen van milieukosten in de prijs van een product of over de standstill clausule(1), maar de grondtoon is die van een liberaal Europa, dat ‘de leider moet zijn’.

Het sociale Europa van het nieuwe socialisme bestaat vooral uit investeren. Maar wie moet investeren? En wie gaat de meerwaarde die uit deze investeringen voortvloeit bezitten? We lezen veel over hoe we de interne markt kunnen behoeden tegen een volgende financiële crisis – die volop in de maak is – door lidstaten ‘solidair’ elkaars schokken op te laten vangen – maar de benadering is volkomen technocratisch en dus gespeend van enige socialistische  invalshoek: door wat worden die crisissen veroorzaakt en hoe vermijden we ze in plaats van ze te bufferen? In de plaats daarvan gaat het over de plaats van Europa in een competitieve wereld. Een wereld die zichzelf voor onze ogen naar de knoppen aan het ‘produceren’ is.

Het sociale Europa waar sp.a van spreekt is er een van verschillende sociale zekerheden – een ‘unie van welvaartsstaten’- die hoogstens beschermd zijn om ‘de volgende (financiële, welteverstaan) crisis’ op te vangen. Er is dus geen sprake van een harmonisering naar boven toe, van een uitbreiding (door bijvoorbeeld een collectieve arbeidsduurverkorting) en het afdwingbaar maken van deze sociale rechten op het Europese niveau. Geen sprake van een uitbreiding van de democratie naar de economische sfeer. Geen democratische, openbare banken, geen openbare energiesector. Geen democratisering van de Europese bestuursorganen.

Veel partijen ter linkerzijde – Podemos, Syriza, Labour – hebben de wind in de zeilen omwille van hun ondubbelzinnige aanval tegen de bezuinigingspolitiek van Europa. Zo’n aanval raakt de neoliberale oriëntatie van Europa in het hart. Deze positionering vinden we terug bij  het Britse Labour. De sp.a kan uit haar ivoren toren geraken, niet door mechanismen te bepleiten om de volgende crisis mee te verzachten, maar door de neoliberale inhoud van de Europese verdragen te bekritiseren. In tijden van klimatologische, humanitaire en financiële crisissen is het laatste wat we nodig hebben een van boven opgelegd economisch model dat blijft denken in termen van besparingen, groei, en competitie.

Het Antwerps model vs. het Leuvens model

Een week voor we – te langen leste – op audiëntie mogen komen bij de nationale voorzitter, zijn we op gesprek bij Antwerps sp.a-voorzitter Tom Meeuws. Tom is volledig mee in ons verhaal om de partij te hervormen tot een catch all-partij, waar strekkingen welkom zijn. Zelfs wanneer het ter linkerzijde geheel ten onrechte heikele thema van ‘secularisme’ ter sprake wordt gebracht, is Tom positief. Het mag gezegd: de sp.a moet opnieuw een partij worden die geen morzel van het gewonnen terrein van immateriële verworvenheden terug afgeeft aan religieuze krachten. ‘De idee van rust brengen op het levensbeschouwelijke vlak bevalt mij,’ denkt Tom mee.

Net als in Leuven, Oostende, Gent en Mechelen vielen ook in Antwerpen de verkiezingsuitslagen tegen. Lijsttrekster Jinnih Beels gaf dat onmiddellijk toe. Ook wij hadden van Antwerpen meer verwacht. Anders dan in Leuven was in Antwerpen met een breed team hard gewerkt aan een stevig links programma. Veel van wat we vandaag in het bestuursakkoord van Zelzate lezen, over aanwervingen in de openbare diensten, energie, armoedebestrijding, onderwijs, vonden we terug in het sp.a-programma voor Antwerpen. Yasmine Kherbache en ik waren het er tijdens een telefoongesprek over eens dat de marketingboys niets met dat programma hebben gedaan. Eens de campagne van start was – en dat mocht van de marketingboys ten vroegste aan het einde van de vakantie – werd een presidentiële campagne rond de figuur van Jinnih gevoerd, en verdween het programma naar de achtergrond. In de daaropvolgende televisiedebatten kwam Jinnih nog maar weinig inhoudelijk aan bod, tenzij wanneer het over het veiligheidsthema ging.

In eerdere stukken fileerden wij de Leuvense campagne. Welnu, Antwerpen was helemaal anders. Als we lessen moeten trekken uit de campagnes in de aanloop naar de volgende verkiezingen, dan plaatsen wij het Antwerpse model tegenover het Leuvense. In Leuven was het interne debat van in het begin gefnuikt, werd er campagne gevoerd rond zéro inhoud, en tekende de partij uiteindelijk af op verlies. In Antwerpen hebben we weliswaar ook verlies gezien, maar hét verschil is dat de partij dankzij breed overleg en teamwork tot een sterk inhoudelijk programma is gekomen. Het frisse gezicht van Jinnih Beels heeft er allicht verder voor gezorgd dat sp.a aan de dood is ontsnapt. En wat het programma betreft: dat is er voor een belangrijk stuk gekomen door het intern lobbywerk van Wij Zijn Socialisten.

Een groot deel van de partijtop ziet niet het Antwerpse, dan wel het Leuvense model, als dé way forward voor de sp.a. Rond spilfiguren als Bruno Tobback en Jan Cornillie maakt de sp.a zich op voor een zoveelste rondje half herbronnen, half beleid voeren.

Op de belangrijkste vraag waarmee we met sp.a Rood 2.0 naar het partijbestuur zijn gestapt, namelijk: wordt sp.a Rood als tendens toegelaten, is geen antwoord gekomen. Men benadrukt dat men graag van alle leden hoort – als het gebeurt op de manier waarop Laurens in Leuven gehoor kreeg, dan valt dat nog te bezien – maar ons Roodboek, laat staan onze belangrijkste voorstellen om de sp.a te genezen, die belanden ongetwijfeld in een schuif.

Toen we het partijbureau verlieten, botsten we net niet tegen Bruno Tobback aan, die onlangs in de pers liet optekenen dat de sp.a te klein is om tendenzen toe te laten. Hoe zou het komen dat de sp.a de laatste decennia zo’n aderlating heeft gekend? …

Men ziet het niet, of wil het niet zien.

Ook de voormalige persfanboy van Caroline Gennez, Walter Pauli, spaart in zijn recente opiniestuk zijn kritiek niet. ‘Dé verliezer van de gemeenteraadsverkiezingen is sp.a.’

De oplossing

We kunnen niet veel kanten meer uit. De verkiezingen van mei 2019 gaan op een sisser aflopen als de partij niet radicaal haar kar draait. Het is gewoon onwerkelijk hoe contradictoir de denkwijze van de partijtop dit ziet: ze ziet de aan de gang zijnde verlinksing als een trage evolutie, die slechts van onderuit moet komen. (Na de verkiezingen zei Crombez: ‘we moeten de vernieuwing gewoon versnellen.’) Tegelijkertijd zien we steeds opnieuw die fixatie op de korte termijn, op die volgende verkiezingen. Als we geen tweede spoor opzetten, die, op de langere termijn, de sp.a kan heruitvinden, dan zijn we een vogel voor de kat.

Onze oproep aan John en Yasmine om onmiddellijk, top down, de partij om te vormen tot een catch all-partij, waar tendenzen kunnen huizen, is in dovemansoren gevallen. Het zou de partij hebben gesierd om haar partijkanalen te gebruiken om ons Roodboek te verspreiden, en nog liever, om op basis van dit manifest een programma op te zetten.

Toen ik John op de man af vroeg of zijn positie niet moeilijk was, tussen een partijtop die de verlinksing tegenhoudt, en hij zelf, die wil verlinksen, was zijn antwoord een duidelijke ‘ja’. Toen Laurens en ik zeiden dat de defenestratie van sp.a Rood in 2007 een kapitale fout was, en dat we in een partij mét tendensen nu véél verder zouden staan, ging hij daar ook helemaal akkoord. Aan een andere partijmilitant had hij trouwens enkele jaren eerder al gevraagd om ‘sp.a Rood opnieuw op te richten’.

Wel, nu is sp.a Rood er. Er is een momentum om de partij om te vormen tot een catch all-partij. Wij sluiten ons aan bij de oproep van Walter Pauli en Wij Zijn Socialisten om de sp.a te hervormen tot een SP, en op een behoorlijk aantal inhoudelijke en organisatorische stellingen een andere houding aan te nemen. Wij stellen vast dat John nu de boot afhoudt. Wij stellen ook vast dat de sp.a de facto een tendens heeft, namelijk: de mensen in het topkader die in de pyrrusoverwinning in Leuven een argument zien om op de partij opnieuw meer greep te krijgen en deze in de richting van het centrum te sturen.

Onze  voorstellen zijn eenvoudig:

    • Hervorm de partij tot een catch all-partij, en herdoop die tot de SP;
    • Laat sp.a Rood 2.0 toe als een tendens, als antwoord op de de facto bestaande tendens die al bestaat en die de sp.a richting afgrond rijdt;
    • Naast de voormelde topdown-beslissingen bouwen we de partij opnieuw op van onderuit. Een combinatie van deze twee strategieën vormen de echte kracht van de grassroots-bewegingen in het buitenland;
    • Gebruik ons Roodboek om binnen de partij breed te debatteren over de toekomst van de partij, en als leidraad voor het opstellen van het verkiezingsprogramma;
    • Laat de waan van de verkiezingen los; focus op een tweede, trager, spoor: namelijk dat van een duurzame herbronning van de partij.

Zolang deze  voorstellen niet  opgepikt worden, bouwen wij rustig onze tendens verder uit. Wij nodigen iedereen binnen en buiten de sp.a uit om onze rangen te versterken. Like onze Facebook-pagina op www.facebook.com/socialistischepartijrood en lees ons manifest op www.roodboek.be.

(1) ‘Een handelsakkoord mag enkel tot hogere bescherming leiden, geen lagere. Landen moeten dus altijd volop de mogelijkheid hebben om via progressieve regelgeving de volksgezondheid, de arbeidsomstandigheden, het milieu, het dierenwelzijn of privacy beter te beschermen. Zij mogen nooit als ‘handelsbelemmering’ worden gezien. Indien men ze toch verlaagt om de export te bevorderen en investeringen aan te trekken, moet dit gepaard gaan met sancties. Dit noemt men standstill clausules.’

1 Comment

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s