Proximus: naar een postkapitalistische economie

Dit artikel wordt geleverd met een korte woordenlijst!

  • postkapitalisme: dúrven over oplossingen na te denken die buiten het kapitalistische systeem liggen, al was het maar als intellectuele uitdaging!
  • ecosocialisme: een belangrijke stroming ter linkerzijde, die dringend een politiek verlengstuk moet krijgen in Vlaanderen en België. Ter vergelijken met La France insoumise van Jean-Luc Mélenchon, maar ook met eco-anarchie, zoals beschreven door Murray Bookchin.
  • municipalisme: een gedecentraliseerde vorm van nationaliseren, namelijk op lokaal niveau. Sommige sectoren, zoals energie, lenen zich tot democratische, planmatige organisatie op deze manier.

Afgelopen weekend maakte sp.a-voorzitter John Crombez een goede beurt toen hij reageerde op het pleidooi van open-vld om Proximus verder te privatiseren. In weliswaar bedekte termen sprak hij in zowel De Zevende Dag als in De Ochtend over hernationaliseren en arbeidsherverdeling, twee termen die de kern vormen van een socialistische economie, termen waar de Waalse PS en de Vlaamse sp.a hoe langer hoe meer elkaar terug in beginnen te vinden. Hoe we het beestje ook noemen – socialistisch of een ander -isme – de straatprotesten en de staat van ons klimaat nopen links eindelijk om zich af te zetten van het doorgedreven vrijemarktdenken.

Klassieke liberale en socialistische recepten

Voor sp.a Rood bevatte de interviews met John Crombez van vanmorgen alle recepten van een mogelijke remonte van de sociaaldemocratie in Vlaanderen.  Kers op de taart was het ‘hand-in-eigen boezem-steken’ van de socialisten in de jaren 90, toen ze volop mee gestalte gaven aan het neoliberale Europa, met haar liberaliseringen en haar bezuinigingsagenda’s (o.a. in het Verdrag van Maastricht, dat het startschot gaf aan de begrotings- en schuldennormen).

Op de vraag of de socialisten dan graag méér bedrijven in overheidshanden willen zien, was het antwoord onomwonden bevestigend. John gebruikte niet die woorden, maar het komt erop neer dat de ‘sleutelsectoren van de economie in overheidshanden’ moeten zijn. Energie is zo één van die sleutelsectoren. De afgelopen decennia hebben we kunnen zien hoe lelijk het neoliberale denken en de vrije markt kan huishouden in de prijszetting, de kwaliteit én de productie van energie. Dat liberalisering tot lagere prijzen leidt werd trouwens doorprikt door niemand minder dan een van de goeroes van het Belgische patronaat zelf. Dit is wat Suez-bestuurder Etienne Davignon aan De Tijd vertelde: “De perceptie is dat de energieprijzen zullen zakken als er meer concurrentie komt in België. Ik ben overtuigd van het tegendeel.” [De Tijd, 05/09/2007] Hij heeft spijtig genoeg gelijk: sinds de liberalisering van de energiemarkt in 2007 is de gemiddelde stroomfactuur van een Vlaams gezin met 561,91 euro de hoogte ingegaan, een stijging van 112%.

Bijkomend argument voor de socialisten: met de groeiende klimaatcrisis kunnen we ons eenvoudigweg niet veroorloven om te blijven denken in termen van kortetermijnwinsten en ongebreidelde, onduurzame productie. De spijbelende jongeren duwen de politici vandaag met de neus terecht op de feiten! De globalisering is rond, de markt heeft geen uitweg meer om uit te breiden, tenzij door bubbel op krediet op bubbel op klimaatdestructie te bouwen. Het is duidelijk dat dit onhoudbaar is.

En toch blijven liberalen hun dogma’s prediken om ‘spelers bij te creëren’ en om de overheid uit zulke belangrijke bedrijven weg te duwen. ‘De onzichtbare hand van de markt doet zijn ding,’ blijft het devies. Hopeloos verouderde kerncentrales openhouden bijvoorbeeld. 1.900 jobs op de tocht zetten bijvoorbeeld. Prijsdalingen beloven door concurrentie, terwijl ze op 10 jaar verdubbelen. In Nederland: ziekenhuizen failliet doen gaan bijvoorbeeld. Wat Proximus betreft: ‘als het management de digitalisering niet heeft zien aankomen, dan is dat management onbekwaam,’ reageerde PS-kopstuk Paul Magnette terecht. De naïviteit van de liberalen, dat een geliberaliseerde economie het hoofd kan bieden aan technologische, sociale en klimatologische uitdagingen, is grappig, als het niet zo droevig was.

Socialisten zijn niet tegen een vrije markt van vraag en aanbod – dat vind ik nu persoonlijk één van de weinige juiste wetmatigheden in een liberale economische theorie – maar tegelijkertijd kunnen we niet langer blijven toekijken hoe de productie en distributie van energie op ondemocratische manier tot stand komt. Niet de vrije markt, maar wel de ondemocratische besluitvorming rond het hoe en het hoeveel van produceren, en het waarnaartoe met de meerwaarde, zijn de kern van het probleem van een kapitalistische economie.

Want, ook daar slaat John spijkers met koppen, de geproduceerde meerwaarde moet de maatschappij ten goede, niet de zakken van de aandeelhouders! De overheid moet opnieuw een beetje winst kunnen maken, om mee te investeren in wegen, jobs, enz. Een gezonde dosis keynesianisme om mee te beginnen!

Maar we gaan verder! Het gaat ons niet (enkel) om de ‘ouderwetse’ formule van nationaliseren op het niveau van de staat, maar ook om andere, nieuwere vormen van democratische en planmatige productie.

Postkapitalisme: geen luxe om te kiezen

John Crombez gebruikt het voorbeeld van Fluxys (en dus: Publigas) om manieren te exploreren die in ecosocialistische theorieën een voorzichtige vorm van municipalisering zou heten. Energiewinning en -distributie kan lokaal gebeuren, en in handen zijn van een lokaal, openbaar bedrijf, dat geleid wordt door stad of gemeente, maar voor de andere helft in het bezit is van de burgers, die een verlaging kunnen krijgen op hun energiefacturen als alternatief op een dividend.

De telecom in België is een voorbeeld van hoe de vrije en eengemaakte Europese markt in feite neerkomt op een oligopolie. Critici zullen beweren dat we de restanten zien van de vrijmaking van de markt, maar zowel de VS als mediaconglomeraten in eigen land laten zien dat verticale en horizontale machtsconcentraties de regel zijn, niet de uitzondering. Deze “vrije” markt van monopolies is ook iets dat we uitgebreid in ons Roodboek bestuderen.

Wij pleiten dus wel degelijk voor een planmatige economie, niet omdat we niet geloven in de vrije markt en blindelings de oude dogma’s van nationaliseren achterna lopen, maar wel omdat we vinden dat democratische besluitvorming, en planmatige productie een must is geworden. Nog eens op een rijtje:

  • maak van Proximus een echt openbaar bedrijf, op federaal niveau, waar winsten gebruikt worden voor investeringen in innovatieve technologieën en elders. Deze kan zich weliswaar op de markt begeven, maar heeft verder niet tot doel om steeds meer marktaandeel te veroveren of aandeelhouders tevreden te stellen;
  • Neem onze eis uit het Roodboek over om zo snel mogelijk opnieuw een openbare bank en verzekeringsmaatschappij op te richten die zich ook op de markt begeeft, maar, zoals Proximus, tot doel heeft om betaalbare en kwaliteitsvolle diensten te voorzien voor iedereen;
  • haal energie uit handen van privébedrijven door te muncipaliseren en te nationaliseren. Laat het bedrijf leiden door specialisten, maar de langetermijnbeslissingen gebeuren democratisch, en met het oog op een planmatige, mens- en natuurgerichte aanpak.

Een meer uitgebreide analyse over onze kijk op een socialistische economie vind je in ons Roodboek. Sp.a Rood wil meerdere theorieën, zoals ecosocialisme, de sociaaldemocratie binnenloodsen. Zoals John Crombez zegt: ‘De Derde Weg is weg!’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s