Over tolerantie

De ronduit afschuwelijke gebeurtenissen in Christchurch en Utrecht doen ons beseffen hoe kwetsbaar we zijn. Hoe snel niet enkel de materiële, maar ook de immateriële omstandigheden waarin we in Europa en andere ‘ontwikkelde landen’ zoals dat dan heet, sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog konden leven, onder onze voeten kunnen worden weggetrokken. Omdat iedereen weliswaar beweert dat er een strijd aan de gang is om onze normen en waarden, maar veel minder mensen schijnen te begrijpen welke die normen en waarden dan wel zijn. Ik lees momenteel ‘De wereld van gisteren’, de autobiografie van de Joodse auteur Stefan Zweig , en dan besef je hoe snel alles kan omslaan.

Met de honderdduizenden mensen die wereldwijd op straat komen ten gevolge van de klimaatkwestie kondigt zich een prille politieke lente aan. Tegelijk eisen identitaire en nationalistische moordenaars van twee totaal tegengestelde (hoewel…) kampen alweer op de meest bloedige manier de aandacht voor zich op. Dit mist zijn effect niet op de linkerzijde, die van de weeromstuit ook verhardt. Dat uit zich op allerlei manieren. Zo zag ik de afgelopen weken Facebook-posts verschijnen van mensen waarmee ik nog samen heb gemiliteerd bij de Jongsocialisten, maar die ondertussen zo ver heen zijn dat ze dwepen met het regime van Franco. Een minder extreme, maar toch ook wel zeer significante reactie kwam vandaag van mijn goede vriend Jean-Pierre Everaerts, die al jaren aan een stuk het bijzonder lezenswaardige e-zine ‘De Groene Belg’ (vanaf nu: DGB) publiceert. Jean-Pierre stuurde mij naar aanleiding van mijn colums in ‘Doorbraak’ de volgende mail:

Nog even over Doorbraak

Ik krijg net nog een mail van een lezer die opmerkt dat iemand anders dan jij, zowel in Doorbraak als bij DGB stukken liet plaatsen.

Die persoon heb ik meteen gemaild, dat ik hem – en bij deze ook jou – voor de keuze stel: ofwel publiceer je bij Doorbraak ofwel in De Groene Belg.

Combinaties ga ik niet meer toestaan. Dit ook naar aanleiding van Sanctorum die het me vroeger lapte van eerst voor DGB te schrijven, nadien voor Vlaamss Blok te gaan werken en nu duikt ie weer op bij ‘Doorbraak’.

Je bent een echte democraat en voor ons land of er tegen. Het is het één of het ander. En als je dan nog ziet wat voor klimaatnegationisme er bij Doorbraak heerst: om van te braken !

Graag een duidelijk antwoord van je.
Vg,

Ik heb hierop het volgende geantwoord:

Dag Jean-Pierre,

Ik kan uiteraard niet blij zijn met dit bericht, maar anderzijds verbaast het mij ook niet. Het past immers volkomen in de toenemende verharding en intolerantie die in deze angstaanjagende tijden om zich heen grijpt. Anderzijds zijn het ook hoopvolle tijden, omdat de angst veroorzaakt wordt door het besef dat er onherroepelijke veranderingen op til zijn. En dat laatste biedt kansen die we voluit moeten grijpen.

Maar om terzake te komen: ik wil voorafgaand duidelijk stellen dat ik de afgelopen jaren niets in DGB heb gepubliceerd bij mijn weten, of er toch zeker niet om gevraagd heb. Evenmin heb ik erom gevraagd te mogen publiceren in Doorbraak. Men heeft het mij aangeboden. Evenmin heb ik erom gevraagd op een sp.a lijst te staan. Men heeft het mij aangeboden.

Zoals jij het nu stelt schilder je mij af als een opportunist die doelbewust van twee walletjes eet. Dat siert je niet, en zo ken ik je ook niet.

Er ontwikkelt zich op links een duidelijke stroming die zich al manifesteerde in de discussies over het Antwerpse bestuursakkoord. Het werd daarbij duidelijk dat sommigen op links ervoor pleiten om het cordon sanitaire uit te breiden naar de N-VA. Dat vind ik een zorgwekkende evolutie. Het betekent immers dat je in Antwerpen en andere steden een cordon sanitaire legt rond de helft of meer van het electoraat, als je de stemmen van N-VA en Vlaams Belang samentelt. Ik ben trouwens ook altijd een koele minnaar gebleven van het cordon sanitaire rond het VB. Dat cordon is mijns inziens één van de factoren geweest die de N-VA groot heeft gemaakt. Ik zie niet in hoe je een partij enerzijds toestaat om deel te nemen aan de verkiezingen, om ze anderzijds systematisch uit te sluiten van de macht.

Ik volg een van onze meest vooraanstaande Belgische politicologen, Chantal Mouffe, in haar interview in DM van 11/2/2019: ” Ik denk dat links zich niet bewust is van het belang van dit moment. Links zet rechtse kiezers te snel weg als racisten en fascisten. En dat klopt niet. Je moet je afvragen waarom mensen voor zulke partijen stemmen. Ik geloof helemaal niet dat die kiezers allemaal racisten zijn. Ik geloof dat die mensen, in Frankrijk bijvoorbeeld, voor Marine Le Pen stemmen omdat ze de enige is die naar hen luistert.”

Ik volg ook Jeremy Corbyn: “For the many, not the few.” En dan stel ik tot mijn grote spijt vast dat the many in Vlaanderen vandaag voor een groot deel hun heil zoeken bij Vlaams Belang, N-VA, en de websites van HLN en Doorbraak, waar ze de fora doordrenken met hun frustraties en hun haat. Die mensen zijn ongelooflijk gefixeerd op islam en migratie. Daarbij begrijpen ze niet dat die migratie voor een groot stuk bestaat uit gedwongen migratie, veroorzaakt door een wereldwijde neoliberale politiek. Ze geloven liever in een groot complot waarbij ‘de sossen de poorten wijd open hebben gezet’. Dat brengt hen tot de paradox dat ze tegen migratie zijn en tegelijk stemmen op de neoliberale partijen die deze gedwongen migratie veroorzaken. Dat is hoegenaamd niet prettig om te lezen, en ik doe dit dan ook niet meer. Maar of ik het nu lees of niet, het staat er, en het creëert een klimaat waarin monsters worden opgewekt. Monsters die vervolgens toeslaan in Christchurch, Utrecht, Nice, de Bataclan, Charleston, Utoya… Zelfs brave Vlaamse huisvrouwtjes doen eraan mee, door discussiegroepjes op Facebook te organiseren die zogezegd de vrije meningsuiting moeten garanderen, en waarop de meest ranzige drek je voluit in het gezicht slaat.

Hoe gaan we hiermee om?

Een bepaalde linkse tegenstrategie om dan maar ‘zuiverheid’ na te streven en rond alles en iedereen cordons te leggen vind ik tamelijk steriel. Soms lijkt het wel dat veel linkse mensen vooral met zichzelf bezig zijn: IK stem voor een zuivere linkse partij, dus aan MIJ zal het niet gelegen hebben. Dat is een van de betekenissen die ik geef aan de door mij wel eens gebruikte term ‘identitair links’ (de andere betekenis is: een linkerzijde die zich vastbijt in identitaire kwesties): linkse mensen die zich vooral lekker links willen voelen, als een deel van hun identiteit. Zonder zich verder te bekommeren om het maatschappelijk resultaat. Bij mij werkt dat anders: mijn project is om mensen die om allerlei redenen naar de N-VA zijn afgedwaald, terug te confronteren met linkse, progressieve, socialistische standpunten. Het volkje rond het VB beschouw ik, voorlopig althans, als zijnde ‘te ver heen’. Die behoren natuurlijk ook tot de lezers van Doorbraak, dat weet ik wel.

Maar goed, ik stel vast dat jij met DGB nu ook ‘zuiverheid’ nastreeft. Ik kan niet anders dan mij daarbij neerleggen.

Wat ik echter niet pik is dat je dit voorstelt als ‘voor of tegen ons land zijn’. Wie mij al enkele jaren volgt (en daar hoor jij ook bij) weet dat ik een ‘milde, en kritische Belgische nationalist’ ben. Kritisch, omdat ik republikein ben, en dus veeleer een aanhanger van het gedachtengoed van Louis De Potter, de republikeinse strekking die het tijdens de Belgische revolutie niet heeft gehaald. Dat Belgische nationalisme van mij heeft (naast het feit dat België de bakermat en organisator is van onze sociale zekerheid) vooral te maken met het besef dat de onafhankelijkheid van ons land in 1830 het product was van een revolutionaire, proletarische opstand die zich toen manifesteerde in heel Europa, en die zich op een, zij het erg vervormde manier, genesteld heeft in onze Grondwet. Ik wil wat dat betreft citeren uit ‘De bedreigde vrijheid’ van Johan Op De Beeck, goed beseffende dat ik de kans loop dat die auteur ondertussen ook al op de index van de identitaire, en toch o zo tolerante linkerzijde staat:

“Tolerantie of verdraagzaamheid is een sleutelbegrip in de Verlichting. Met name Voltaire, de invloedrijkste van alle filosofen, heeft er zijn naam aan verbonden, aangezien hij het was die in 1763 zijn beroemde Traité sur la tolérance publiceerde, een boek dat nog steeds wereldwijd met tienduizenden exemplaren per jaar wordt verkocht. Voltaire voerde onophoudelijk en onvermoeibaar argumenten aan tegen welke vorm van dogmatisme dan ook. De essentie van zijn denken ligt in de uitspraak: “Ik ben het niet eens met wat u zegt, maar ik zal het recht om het te zeggen tot de dood toe verdedigen.”

Hoewel deze zin waarschijnlijk nooit is uitgesproken door Voltaire zelf, maar bedacht werd door zijn biografe Evelyn Beatrice Hall, is hij wel een krachtige synthese van wat tolerantie eigenlijk is. Voltaire was duidelijk: tolerant ben je voor meningen, uitingen waarmee je het uitgesproken oneens bent (noot van mezelf: om het met de woorden van Rosa Luxemburg te zeggen, die ook in dit boek staan: “Vrijheid is altijd en uitsluitend de vrijheid van diegene die anders denkt dan u.” Een uiterst waardevolle uitspraak in het licht van de totalitaire aberraties die ontstaan zijn onder de vlag van het communisme en het socialisme, en waarvan ik volledig afstand neem).

Je vindt dat degene die deze mening uit geen poot heeft om op te staan, schokkende principes hanteert of stuitende overtuigingen verkondigt, en desondanks zul je zijn recht op spreken verdedigen (noot van mezelf: en ze tegelijk uit volle borst tegenspreken). Het is dus ook wat de Belgische founding fathers uitdrukkelijk in onze Grondwet van 1831 verankerd wilden zien.

Artikel 19 van de Grondwet:
De vrijheid […] om op elk gebied zijn mening te uiten, [is] gewaarborgd, behoudens bestraffing van misdrijven die ter gelegenheid van het gebruikmaken van die vrijheden wordt gepleegd.

Artikel 25 van de Grondwet:
De drukpers is vrij; de censuur kan nooit worden ingevoerd; geen borgstelling kan worden geëist van de schrijvers, uitgevers of drukkers. Wanneer de schrijver bekend is en zijn woonplaats in België heeft, kan de uitgever, de drukker of de verspreider niet worden vervolgd.

Artikel 150 van de Grondwet:
De jury wordt ingesteld voor alle criminele zaken, alsmede voor politieke en drukpersmisdrijven, behoudens voor drukpersmisdrijven die door racisme of xenofobie ingegeven zijn. 
(noot van mezelf: dat laatste is om ze makkelijker te kunnen vervolgen)

De voltairiaanse tolerantie is de enige die steekhoudt. Maar ze wordt uitgehold, ten gevolge van de newspeak van onze tijd, intellectuele oneerlijkheid of zelfs luiheid. Vandaag lijkt het dat velen die zich ‘tolerant’ noemen, niet meer weten wat ze zeggen. Ze vatten de voltairiaanse tolerantie niet. Ze zijn slechts tolerant voor wat ze sympathiek vinden, allochtone minderheden, in hun ogen onderdrukte groepen. Of net het omgekeerde.”

Ik weet dat ik met het onderschrijven van de voltairiaanse tolerantie eerder stemmen zal verliezen dan winnen in dit gepolariseerde politieke landschap. Dat zal mij er niet van weerhouden om dit antwoord dat ik aan jou geef (en dat, naar ik hoop, duidelijk genoeg is voor je) ook te verkondigen via de sociale media. En dat omdat mijn humanistische en socialistische overtuiging niet enkel bestaat uit het verdedigen van materiële, maar ook van immateriële waarden. In een tijd waarin iedereen de mond vol heeft van normen en waarden zonder ze te kunnen benoemen, vind ik het belangrijk om de normen en de waarden waarvoor ik zelf sta scherp te stellen. Temeer omdat Europa nog altijd vrij goed scoort in de economische en de militaire strijd, maar op het ideologische front aangevreten wordt van binnenuit.

Bovendien Jean-Pierre, en dat kan ook ouderwets klinken, ben ik een man van mijn woord. Ik heb aan Karl Drabbe toegezegd dat ik om de twee weken een column voor Doorbraak zou schrijven, en dus doe ik dat ook. Ik breek mijn gegeven woord niet omdat ik onder druk word gezet. Ik vind het jammer dat ik daardoor niet kan schrijven voor DGB, want ik wou daar deze week in feite eens terug mee beginnen. Maar dat is een gevolg van jouw beslissing, niet de mijne.

Met niet enkel een tolerante, maar bovendien wat jou betreft ook respectvolle groet,

Erik De Bruyn

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s