Wie bespaart op justitie, oogst criminaliteit

‘Wie straffeloosheid zaait, oogst criminaliteit’, aldus Jean-Marie Dedecker in Knack. ‘De moord op Julie Van Espen legt opnieuw de pijnpunten van een falende justitie bloot’. Gelijk heeft hij, maar welke pijnpunten dat zijn gaat hij natuurlijk netjes aan voorbij.

Gelukkig is er zoiets als het Roodboek waarin sp.a rood al eerder een analyse maakte van de pijnpunten bij justitie, zoals het hoort gestaafd met feiten en cijfers, en niet met het platte charlatanliberalisme van een Dedecker.

 

Politie

image37

Volgens de statistieken van de federale politie waren er in 2017 860.604 misdrijven in heel België. 16,9% daarvan vonden plaats in Brussel, 34,6% in Wallonië en 48,5% in Vlaanderen. Hoewel we in het totaal een daling zien is deze daling ongelijk verdeeld: de categorieën “diefstal en afpersing”,  “beschadigen van eigendom” en “bedrog” kenden een daling tussen 2000 en 2017, maar de categorieën “drugs” en “misdrijven tegen lichamelijke integriteit” kenden een stijging.

Vanuit de politiek wordt vaak geopperd dat deze daling er gekomen is omdat we in verhouding tot onze buurlanden meer politiemensen zouden hebben, waarbij ze zich vermoedelijk baseren op een studie van tien jaar geleden die ondertussen hopeloos achterhaald is: de laatste cijfers van Eurostat in de tabel “police officers” dateren van 2007 en spreken over 38.718 agenten, lokaal en federaal samen.

 

image38

Voor meer recente cijfers moeten we bij de politievakbond VSOA politie zijn. Na een bevraging bij de korpsen over het aantal operationele politiemensen komen zij voor 2017 tot de cijfers hierboven, 37.840 agenten. Na vergelijking met de ons omringende landen blijkt net dat België proportioneel minder politiemensen telt in verhouding tot het bevolkingsaantal. Bij de politiehervorming in 2001 werd er inderdaad geïnvesteerd, maar nadien is het enkel maar bergaf gegaan”, aldus Vincent Houssin, vicevoorzitter van VSOA-politie. “We stellen bovendien vast dat in het buitenland volop een inhaalbeweging werd gedaan, en er recent werd beslist om het aantal manschappen nog verder op te trekken. Dat zal het verschil met ons land enkel vergroten. Stellen dat er hier meer geïnvesteerd werd in mensen en middelen, en dat we meer manschappen zouden hebben dan in de ons omringende landen, is de bevolking iets wijsmaken.

Dedecker mag dan (intellectueel oneerlijk, hij spreekt zelfs van grotere budgetten?) geen link zien tussen de verminderde budgetten en de schijnbare straffeloosheid, de realiteit is dat uit bovenstaande tabel blijkt dat om ons op gelijke hoogte te brengen met de huidige situatie in Duitsland we ruim 1.500 bijkomende politieagenten zouden nodig hebben. Om ons op gelijke hoogte te brengen met Nederland zouden dat er zelfs bijna 1.900 zijn.

Sedert 2008, het aanvangsjaar van de crisis, heeft de politieke overheid zodanig bespaard –  door o.a. geen rekening te houden met de uitstroom, met als enig doel een budgettaire marge te creëren – dat er in alle eenheden grote tekorten zijn. Alleen bij de Federale Politie al ontbreken er zo’n 2500 personeelsleden, aldus de politievakbond. Elke keer wanneer er bijvoorbeeld een Navo top of een ander groot evenement is moeten lokale zones vanuit heel België capaciteit sturen naar de hoofdstad. Er is niet alleen een personeelstekort, ook budgettair werd al in 2014 aan de alarmbel getrokken: volgens toenmalig commissaris-generaal Catherine De Bolle had de federale politie minstens 22 miljoen euro te weinig om haar agenten te betalen.

De regering Di Rupo heeft slechts in haar laatste jaar, 2014, een extra inspanning geleverd door 1400 personeelsleden aan te werven, net genoeg om de uitstroom te stoppen. De regering Michel deed in haar eerste jaar, 2015, slechts 800 aanwervingen. Het resultaat is dat de (povere) inspanningen van Di Rupo weer teniet werden gedaan.  In 2016 volgden weer extra aanwervingen,1600 rekruten, maar nadien ging het weer de foute kant op onder de regering Michel, toch gevormd met partijen die voor “law and order” gaan.

De Tijd berichtte dat er begin 2017 een personeelstekort van 1.768 politiemensen was. Sinds zijn aantreden als minister van Binnenlandse Zaken beloofde Jan Jambon (N-VA) steevast meer politiemensen te zullen aanwerven. Bij de federale politie zouden er 1.200 mensen ‘netto’ bijkomen tegen het einde van de legislatuur in 2019. Maar de personeelscijfers schetsen een heel ander beeld. Als er in december 2013 nog 11.941 voltijdse medewerkers waren bij de federale politie, dan zakte dat aantal jaar na jaar weg naar 11.764 eind 2014 en 11.553 eind 2015. In oktober 2016 stond de teller nog maar op 11.248. Dat is een ongezien tekort in vergelijking met de voorziene 13.500 medewerkers die de federale politie volgens haar ‘organieke tabel’ moet hebben.

Voor 2018 zijn de cijfers zo mogelijk nog dramatischer: in totaal zijn er ruim 3.700 agenten te kort. De federale politie zoekt 1.620 manschappen, de lokale politie 2.097. Drie kwart van de politiezones is onderbemand. Dat vertaalt zich natuurlijk naar de werkdruk. “De uitstroom is veel groter dan de instroom, omdat veel agenten de komende jaren met pensioen gaan”, zegt Patrick Roijens van de politievakbond VSOA. “Het takenpakket wordt alsmaar groter en moet door minder mensen gedaan worden. Agenten moeten langer werken, presteren meer overuren, hebben meer weekenddiensten, kunnen nauwelijks hun verlof opnemen, en het heeft ook sociale gevolgen.” Het lijkt er dus op dat onze agenten veel problemen gemeen hebben met de gemiddelde Belgische werknemer.

Om de tekorten op te vangen -die ze zelf georganiseerd heeft- stelt de rechterzijde voor om een aantal politionele taken te privatiseren, maar wij zijn als socialisten absoluut geen voorstander van dergelijke Amerikaanse of Britse toestanden. Onze politiemensen verdienen beter dan te moeten concurreren met een sluipende privatisering van hun werk.

 

Justitie

Justitie kampt al jaren met een personeelstekort. Toch vond de regering Michel het nodig bij haar aantreden om alle overheidsdiensten te laten besparen op personeel: 4 procent in 2015, telkens 2 procent in de drie jaren nadien. Voor Justitie is dat een ramp gebleken.

Op 18 maart 2015 al, enkele maanden na het aantreden van de regering Michel, zette minister van justitie Koen Geens de toon bij de presentatie van zijn justitieplan. De minister was duidelijk in zijn voornemen om belastingontduikers, sociale fraudeurs en financiële delinquenten niet langer naar de gevangenis te sturen. “Witteboordencriminelen moeten volgens de minister zelfs nooit meer vervolgd worden, liet hij optekenen in De Tijd. Op die manier kwamen er meer middelen vrij om échte criminaliteit aan te pakken. Bijzonder cynisch gezien de recente gebeurtenissen.

De gevolgen van deze besparingen lieten zich raden.

De voorzitter van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg te Brussel, Alfred Vanwinsen, schetste de algemene situatie in 2016 al als volgt: “Momenteel ontbreken 18 personeelsleden op 112 zonder zicht op onmiddellijke verbetering van deze toestand. De toestand van de lokalen van de correctionele griffie is erbarmelijk. Op 1 april van dit jaar – en dit is geen grap – heeft zich een arbeidsongeval voorgedaan doordat de rekken het letterlijk begaven onder het gewicht. De beloftes voor nieuwe, aangepaste lokalen worden sinds meer dan twee jaar niet nagekomen. Ondanks onze vraag sinds 2013 om in één gebouw gehuisvest te zijn, zitten onze diensten verspreid over vier verschillende gebouwen. Voor de uitoefening van de bevoegdheid inzake de internering, die op 1 oktober 2016 naar de rechtbank wordt overgeheveld, zijn noch personeel, noch informatica, noch lokalen op dit moment beschikbaar of voorzien. Ten slotte is er een nijpend tekort aan informaticamiddelen, zowel voor wat de hardware als de verdere ontwikkeling en uitbouw van software betreft.

Ook Jean de Codt, de eerste voorzitter van het Hof van Cassatie, sprak scherpe taal (onze nadruk): “Welk respect verdient een staat die beknibbelt op zijn meest archaïsche functie, namelijk recht spreken? Die staat is niet langer een rechtsstaat, maar een schurkenstaat.“ Dat het aantal geschillen toeneemt en er steeds minder gerechtelijk personeel is, maakt volgens de Codt dat de toegang tot de rechter – een mensenrecht – niet langer gegarandeerd dreigt te zijn. België kan een internationale veroordeling oplopen op het vlak van eerlijke rechtsbedeling en de redelijke termijn, maar ook voor de “barslechte detentievoorwaarden” in de gevangenissen.

20 maart 2018 volgde een nieuw signaal van het veld: voor het Justitiepaleis in Brussel protesteerden enkele honderden magistraten tegen de besparingen bij justitie. Volgens hen zijn heel wat gerechtsgebouwen er slecht aan toe, laat de informatisering op zich wachten en er is onder meer ook een groot personeelstekort.

De wet bepaalt onze kaders maar de regering overtreedt die wet al jaren met de glimlach“, zegt Manuela Cadelli van de Association Syndicale des Magistrats. “In sommige regio’s bedraagt de personeelsbezetting zelfs geen 80 procent van wat het kader hoort te zijn, of zelfs minder. Het parket van Luxemburg, dat nu onder vuur ligt in het Veviba-schandaal, telt 11 magistraten terwijl dat er 20 zouden moeten zijn. Hoe kan het dan naar behoren werken? Hoe wil men dat justitie ingewikkelde financieel-economische fraude opspoort en vervolgt als daar geen magistraten voor zijn?

En dan voorziet de regering voor 2019 een bijkomende besparing van 2 procent“, gaat Manuela Cadelli verder. “Wij dringen er daarentegen op aan dat de regering de voorstellen volgt die het College van Hoven en Rechtbanken heeft gedaan in haar Blauwdruk voor een verzelfstandigd beheer. Dat was een politiek matuur voorstel om de financiering te organiseren volgens de echte noden. De onderhandelingen daarover liggen echter al maanden, zo niet jaren stil.

Ook bij de cipiers in het gevangeniswezen is er een schrijnend personeelstekort. Nochtans ging dat aangepakt worden. Het was een van de concrete afspraken tussen de cipiersbonden en minister van Justitie Koen Geens na een lange en uitputtende staking in 2016. Er zouden, na een aanwervingsstop van zes jaar, opnieuw cipiers worden aangeworven. Uiteindelijk werd van de meer dan 10 000 kandidaten eind 2016 een fractie aangeworven.

Eind 2017 nog luidde Filip Dudal van de ACV Openbare Diensten de alarmbel over de besparingen in de gevangenissen: “In de gevangenissen is 10 procent bespaard op personeel, 20 procent op werkingsmiddelen. Dat laat zich nu voelen. Het personeel heeft gemiddeld 64 verlofdagen staan, er is geen geld voor nieuwe uniformen en vacatures voor nieuw personeel, onder meer verplegers, geraken maar niet ingevuld omdat de procedures tergend traag verlopen. De malaise is zeer groot, in de Leuvense hulpgevangenis werd daarom al een alarmbelprocedure ingediend”, aldus Dudal. “Fouilles en celonderzoeken dienen er met de blote hand te gebeuren, want er is een tekort aan latexhandschoenen. Het personeel heeft wel snijwerende handschoenen, maar die dienen daar niet voor.”[…]“In sommige inrichtingen is er zelfs tekort aan toiletpapier, zeep en handdoeken voor het personeel. Na een fouillering, veelal met de blote hand, kunnen de handen er zelfs niet deftig worden gewassen. Het personeel kan natuurlijk nog altijd de handen afdrogen aan de broek, maar zelfs de kledij wordt al een hele tijd niet meer geleverd…

Hoeft het te verbazen dat er er in februari en juni 2018 zware stakingen onder de cipiers uitbraken omwille van de hoge werkdruk, maar ook als reactie op het doorduwen van minister Geens voor het invoeren van een minimale dienstverlening in plaats van justitie van voldoende middelen te voorzien?

Rechtse figuren als Dedecker toeteren altijd over law en order, maar hebben daar blijkbaar geen cent voor over. Hoe slecht het al ging met justitie, toch heeft deze regering daar een schepje bovenop gedaan. Met alle tragische gevolgen vandien: nog maar twee dagen geleden konden we lezen dat er in de periode 2006-2015 niet minder dan 60.000 misdrijven niet onderzocht zijn, simpelweg omdat er te weinig speurders zijn. Toen moest de regering Michel er nog aan beginnen. Wat zou het cijfer vandaag zijn?

Lijst van Belgische ministers van Justitie

justitie
Rechtse figuren als Dedecker toeteren ook altijd graag over links, maar we moeten vaststellen dat de laatste 20 jaar er slechts 4 jaar “socialistisch” beleid was op justitie. 7 jaar liberaal beleid. 9 jaar Christen-Democratisch beleid. Van die 20 jaar waren er slechts 3 jaren geleid door een socialistische premier. Opnieuw schiet Jean-Marie dus een intellectueel oneerlijke flodder af.

De situatie bij justitie – duidelijk van rechtse makelij- is onhoudbaar geworden: voor de gevangenen, die geconfronteerd worden met barslechte detentievoorwaarden. Voor de cipiers die in lamentabele omstandigheden moeten werken. Voor rechtzoekenden, die jaren moeten wachten op een uitspraak. Voor rechters, die met onmogelijk verouderd materiaal moeten werken. Voor griffiers, die met te weinig zijn om de dienst te verzekeren. Voor burgers, die keer op keer geconfronteerd worden met feiten waarbij de dader nooit vrij had mogen rondlopen.

Hoeft het te verwonderen dat de burger al lang het geloof in justitie heeft opgegeven? De bevindingen in een bevraging in 2016, uitgevoerd in opdracht van de KU Leuven en Wolters Kluwer, wijzen op een blijvende kloof tussen gerecht en burger.

 

Onze voorstellen

Om deze tekorten op te vangen zijn investeringen vanuit overheidswege nodig. Als socialisten zeggen wij: you can’t protect the public on the cheap. Veilige gemeenschappen mogen ons iets kosten. Blijkbaar heeft de rechterzijde een heel ander idee over uw veiligheid, anders zou ze de afgelopen jaren wel een ander beleid gevoerd hebben dan datgene hierboven beschreven.

De jarenlange besparingen dreigen de principes van de geïntegreerde politie te ondergraven. In theorie staat de federale politie in voor gespecialiseerd werk, en doen de lokale zones de basiswerking. Maar omdat die voelen dat de federale niet kan voldoen aan hun vragen, specialiseren ze zich vaak in zaken waar ze eigenlijk niet voor dienen, met alle tragische gevolgen vandien. Volgens criminoloog Brice De Ruyver (UGent) gaat veel geld voor de politie op aan overhead-kosten. Er zijn meer dan 180 zones in ons land, en die hebben allemaal hun eigen diensten. De zones moeten echter meer schaalvergroting overwegen.

Met meer geld en agenten alleen gaan we er niet komen. Criminoloog Cyrille Fijnaut (KuLeuven), nauw betrokken bij de doorlichting en reorganisatie van het Gentse politiekorps, haalt ook aan dat een sterk politiekorps is een kwestie is van efficiëntie, organisatie en opleiding. We kunnen dus beter ook investeren in een efficiënte politiestructuur. België telt te veel politiezones. Hoewel men in het Octopusakkoord in 1998 heeft beslist om naar een geïntegreerde politie te gaan, is daar in de praktijk dus bitter weinig van te merken volgens experts. Iedere zone werkt afzonderlijk, onder de eigen kerktoren, en dat moet stoppen.

We moeten ook realistisch zijn en durven toegeven dat dergelijke personeel -en budgettaire tekorten nooit meer ingehaald kunnen worden binnen één legislatuur.  Daarom is een langetermijnvisie rond veiligheid nodig waarbij de huidige inspanningen worden volgehouden. Dit vergt natuurlijk een akkoord over alle partijgrenzen heen waarbij volgende regeringen ook deze inspanningen en investeringen in veiligheid zullen moeten volhouden. Wij pleiten daarom voor een Octopusakkoord 2 , over alle partijen heen, dat investeringen en aanwervingen vastlegt voor de komende jaren, ook voor de volgende legislatuur en tegelijkertijd een grondige doorlichting van justitie, de politiewerking -en opleiding organiseert.

We willen samenwerken met de politievakbond om de taken van de politie te ondersteunen en te zorgen voor veilige gemeenschappen. We zullen zorgen voor budget voor voldoende kwalitatieve aanwervingen en middelen die agenten en justitie nodig hebben om hun werk te kunnen doen. We hopen dat dit zal zorgen voor een lagere werkdruk bij politiemensen, en een verdere daling van de criminaliteitscijfers, ook in de categorieën “drugs” en “misdrijven tegen lichamelijke integriteit” cijfers waarachter drama’s als de moord op Julie Van Espen en vele anderen schuilgaan.

De uitgebreide analyse en voorstellen van sp.a rood over justitie kan u hier lezen.

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s