Het vernuft van de “Islam heeft gelijk over vrouwen” stunt

Deze tekst is een vrije vertaling van Alaa al-Ameri, het pseudoniem van een Brits-Libische auteur en columnist bij de Guardian. Aan de tekst werden enkele links en verduidelijkingen toegevoegd.       

Flyers met de boodschap “Islam heeft gelijk over vrouwen” zijn verschenen aan lantaarnpalen in Winchester, een stad in Massachusetts, in de VS. Niemand weet zich een houding aan te meten.

Cognitieve Dissonantie

“Slaplinks” trollen is een populair tijdverdrijf geworden. Het kan intelligent en grappig zijn, maar evengoed kan het een botte poging zijn met als enig doel belediging en verontwaardiging te genereren. Het is echter uiterst zeldzaam dat iets verschijnt dat op het eerste gezicht makkelijk als trollen kan worden afgedaan, maar dat zo scherpzinnig prikkend en gevat is dat het naar het niveau van satire stijgt, misschien zelfs naar het niveau van burgerlijke ongehoorzaamheid.

Herinner u de controverse van de Posie Parkers reclamepanelen waarop enkel de woordenboekdefinitie van het woord “vrouw” te zien was. De kracht van dit soort werken komt van twee zaken: ten eerste erkennen ze – meestal met onherleidbare eenvoud – dat iets wat een moment geleden vanzelfsprekend was plots onzegbaar geworden is. Ten tweede komt de verontwaardiging die deze werken uitlokken niet voort uit het benoemen, de karikatuur of de belediging van hetgeen te zien is. De verontwaardiging ontstaat eerder doordat het werk het lef heeft om de aandacht van de toeschouwer te vestigen op een daad van cognitieve dissonantie waar we allemaal mee bezig zijn, maar liever niet erkennen. Cognitieve dissonantie is de onaangename spanning die iemand ervaart bij tegenstrijdige overtuigingen, ideeën of opvattingen of bij handelen in strijd met de eigen overtuiging.

Het resultaat is dat degenen die proberen uit te leggen waarom het werk kwetsend of aanstootgevend is compleet vastlopen in hun argumentatie en dit eigenlijk niet kunnen uitleggen. Hiermee tonen ze aan dat ze nooit sterk hebben nagedacht over de positie die ze proberen te verdedigen. Dit genereert nog meer woede en schaamte: de onvermijdelijke twitter brigade en facebook meute worden snel vervoegd door politici, journalisten, opiniemakers en andere publieke figuren, allemaal verenigd in hun woede en enthousiasme om de ketter tot voorbeeld te stellen.

In het beste geval zijn de makers van dit soort werken van burgerlijke ongehoorzaamheid nochtans heel gelijkaardig aan Winston Smith, het hoofdpersonage van het boek 1984 van George Orwell. In het boek maakt Winston duidelijk aan iedereen dat “Vrijheid de vrijheid is om te kunnen zeggen dat twee plus twee vier is.” Zowel in de realiteit als in het boek zijn de aanklagers degenen die de waarheid van Smith’s volgende zin kennen en vrezen: “Als dat wordt toegestaan, volgt al het andere.”

Dit sociaal toetakelen van een persoon met “problematische” gedachten is iets dat vrijzinnige socialisten maar al te goed kennen. We haalden eerder in ons meest gedeelde artikel van 2018 virtue signalling aan, het signaleren aan de groep van de eigen deugdzaamheid. Maarten Boudry gebruikt de term deugdpronken. Vrij vertaald: ik ben juist links en moreel superieur. Jij bent fout (links) en dient gezuiverd te worden. De andere juiste linksen klappen en knikken goedkeurend bij het aanschouwen van zoveel vroomheid. De term is sterk gerelateerd aan die andere Orwelliaanse begrippen: groepsdenken en dubbeldenk.

Radicale cultuurrelativisten tussen twee vuren

Het voorbeeld van perfect artificieel oneens zijn is te zien in het nieuwsbericht van het lokale TV station Boston 25. Het station laat enkele reacties zien op de aangeplakte pamfletten met de tekst “Islam heeft gelijk over vrouwen”. De reacties spreken boekdelen: niemand kan duidelijk zeggen waarom ze het oneens zijn met het pamflet. Toch drukken de meesten belediging, aanstoot of ergernis uit, zij het zonder overtuigend te kunnen zeggen wat het probleem precies is.

Voor het verdere begrip van dit artikel is het aan te raden naar het filmpje achter de link te kijken.

De reden voor het dilemma van de geïnterviewden lijkt duidelijk genoeg. De Westerse maatschappij is erin geslaagd zichzelf te overtuigen dat elke uiting van kritiek op gelijk welk aspect van Islam per definitie racisme is. Hierdoor hebben Westerse maatschappijen de facto besloten het begrip ketterij uit de religies over te nemen, er het label racisme op te plakken, toe te passen op afwijkende meningen rond religie (nochtans door brede lagen van de bevolking gedragen), en dit vervolgens tolerantie of verdraagzaamheid te noemen. De ironie is verpletterend. Dit fenomeen is zelfs zo sterk aanwezig bij een deel van de linkerzijde dat we hen met sp.a rood consequent de klerikale linkerzijde zijn gaan noemen.

De druk om aan dit dictaat te voldoen is in het filmpje duidelijk genoeg te zien aan de onhandige pogingen van de geïnterviewden om hun bezwaren uit te leggen.

Geloven ze dat Islam gelijk heeft over vrouwen? Indien ja, waarom de bezwaren dan?

Geloven ze dat Islam niet gelijk heeft over vrouwen? In dat geval, in welke zin is het pamflet een aanval op vrouwen of Islam?

Geloven ze dat de maker van het pamflet zegt dat Islam gelijk heeft over vrouwen, maar op een ironische manier? in dat geval kan het bezwaar enkel zijn dat de maker schuldig is aan een gedachtenmisdaad door te stellen dat twee plus twee vijf is met onvoldoende oprechtheid. Of geloven de toeschouwers dat ze zelf schuldig zijn aan een gedachtenmisdaad door de ironie op te merken?

Ik denk dat de bron van de bezwaren de volgende is: “Ik dacht dat we het er allemaal over eens waren te doen alsof we geen negatieve opinies hebben over Islam. De boodschap van het pamflet dwingt me echter om het er eens mee te zijn, wat ik niet ben, of oneens, wat niet toegelaten is.”

De controverse die dit oproept maakt dit voor mij een kunstwerk: het plaatst radicale cultuurrelativisten tussen twee vuren. Ofwel zijn ze het eens met de uitspraak wat kwetsend is voor vrouwen, ofwel zijn ze het oneens wat kwetsend is voor Islam. Het is bovendien zeer interessant om te zien dat hoewel de maker geen enkele negatieve implicatie over vrouwen en Islam gemaakt heeft, alle reacties toch meteen daar naartoe gaan. Ook interessant is dat de moslima nog het meeste de vrijheid van meningsuiting lijkt te verdedigen, en dat geen enkele journalist het nodig vond om te vragen wat Islam nu precies over vrouwen te zeggen heeft.

Het resultaat is hoedanook totale verwarring bij de geïnterviewden over hoe ze hun gehoorzaamheid aan wat toegelaten is moeten tonen. Een van de geïnterviewden had het moeilijk om uit te leggen waarom ze de flyers aanstootgevend vond maar scheurde ze toch af, verwittigde de politie en postte het hele verhaal op social media.

De hele situatie is een mooie inversie van de essay “De Macht van de Machtelozen” van Vaclav Havel die zich afspeelt in Communistisch Tsjechoslowakije en waarin een kruidenier een bordje in zijn vitrine plaatst met de woorden “Proletariërs aller landen, verenigt u!”. In plaats van een uitdrukking van diepgewortelde ideologische overtuiging te zijn is het enige doel van het bordje gehoorzaamheid aan de staat te signaleren, waardoor de kruidenier hoopt met rust gelaten te worden.

In het Tsjechoslowakije van 1978 was het een bordje in een winkeltje om gehoorzaamheid te signaleren. In de buitenwijken van Boston anno 2019 zijn het verwarde uitingen van aanstoot die niet helemaal verklaard kunnen worden, uitingen die desalniettemin publiek verkondigd en aan de politie gemeld moeten worden. De verwarring is niet verwonderlijk: zoals Vaclav Havel schrijft kan het zich onderwerpen aan ideologische conformiteit in ruil voor een rustig leven enkel gebeuren door zichzelf te verloochenen en afstand te nemen van het eigen intellect.

Een dergelijke afstand nemen van zichzelf stompt de ideologisch gehoorzame burger langzaam af doordat het leven gereduceerd wordt tot een puur materieel bestaan waarbij morele integriteit en menselijke waardigheid moeten worden opgeofferd om door de staat met rust gelaten te worden en een job te behouden. Dit is een situatie waarvan Vaclav Havel dacht dat het ook in het Westen zou kunnen gebeuren indien het ooit zou bezwijken tot dezelfde perverse vervreemding van menselijkheid die nodig is om in een leugen te kunnen leven in plaats van ze te contesteren.

Nu de politie burgers oproeptom hun denken te controleren” en mensen op regelmatige basis hun werk verliezen door een social media post, wie kan zeggen dat we al niet in Black Mirror achtige toestanden zitten?

Wij durven niet zeggen wat de reacties zouden geweest zijn indien er had gestaan “Islam heeft gelijk over holebi’s.”

Post Scriptum

Wij zijn met sp.a Rood de mening toegedaan dat een opbod tussen verschillende levensbeschouwingen, religies, culturen of taalgroepen niet bevorderlijk is voor het samenleven, en dat het bovendien een sfeer creëert waarin rechtse, identitaire ideeën kunnen floreren, waardoor links altijd weer aan het kortste eind trekt en rechts zijn sociaal-economische agenda kan doordrukken. Links, en zeker linkser dan links, dat opkomt voor een écht, radicaal economisch alternatief, wordt door de publieke opinie vereenzelvigd met dat opbod. Waardoor hun economisch alternatief niet doorbreekt.

Bovendien zijn we van oordeel dat de  ‘westerse’ cultuur weliswaar niet superieur is, maar we hechten wél zeer veel waarde aan het behoud van een groot aantal immateriële verworvenheden die in het verleden bevochten zijn door sociale strijd. Ook in Europa hebben we godsdienstoorlogen en door religie geïnspireerde onderdrukking gekend. Dat laatste nog niet eens zo lang geleden. Amper een halve eeuw. Daar willen de mensen, onze voormalige socialistische achterban, niet terug naartoe. En dat heeft niets met racisme of eurocentrisme te maken.  Wij trachten dat te begrijpen, en we stellen daarom voor om een aantal seculiere principes, humanistische en universele waarden te herbevestigen. Noem het een pacificatie op het levensbeschouwelijke front.

Wij eisen een uitgesproken seculiere maatschappij gestoeld op de waarden van de Verlichting: wanneer religie in conflict komt met de wet, vrouwenrechten, dierenrechten, … noem maar op, religie altijd en automatisch op de laatste plaats komt. Enkel wanneer religie met niets anders in conflict komt hebben we er an sich geen probleem mee. Dat is de meest humanistische manier om met een superdiverse maatschappij om te gaan.

Slaan we de bal volledig mis? Dat kan best. Maar dat maakt van ons nog geen racisten. Nochtans zal je er altijd hebben in de commentaren die aan virtue signalling / deugdpronken moeten doen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s